Effecten van Tai Chi en Qi Qong op gezondheid en immuunsysteem

Effecten van Tai Chi en Qi Qong op gezondheid en immuunsysteem

(auteur: Sjoerd Knobben)

Het menselijk lichaam is een samenwerkend geheel van triljoenen cellen. Deze cellen verouderen over tijd, echter hebben we invloed op de snelheid hiervan en ook hoe goed ze functioneren. Voeden en onderhouden we onze cellen dan functioneren we, ervaren we gezondheid en beschikken we over een goed werkend immuunsysteem. Deze immuuncellen zijn nodig voor het bestrijden van virussen zoals Covid-19.

Tai Chi en Qi Qong zijn levensstijl interventies die kunnen bijdragen aan het onderhoud van ons lichaam en immuunsysteem. Deze type levensstijl interventies zijn voor veel mensen vaag, moeilijk of zelfs zweverig, ondanks dat er veel over bekend is door wetenschappelijk onderzoek. In dit artikel wordt weergegeven hoe Tai Chi en meditatieve praktijken invloed kunnen hebben op het immuunsysteem. Voor een virus is een vaccin niet de enige oplossing en er zal in dit artikel te lezen zijn dat ook voor de werking van een vaccin, een goed werkend immuunsysteem nodig is. Bovendien zal het niet het laatste virus zijn waar uw lichaam aan zal worden blootgesteld.

Kung Fu

Chinese krijgskunst of Kung Fu dateert zo ver terug als 1100 voor Christus bij de start van de Xia dynastie. Allerlei stijlen met verschillende insteken en doeleinden zijn in de loop der tijd ontstaan en verdwenen. Tai Chi is 3100 jaar later een vorm van Kung Fu dat zich voornamelijk richt op gezondheidsbevordering. Qi Qonq is daaruit een basiselement en houdt zich niet zozeer bezig met ‘vechten’. Beide gebruiken beweging op een aandachtige, vloeiende en behoren ontspannen te worden uitgevoerd. De beoefening en training van Qi Qong en Tai Chi in relatie met het immuunsysteem zijn onderzocht.

Wat zegt onderzoek over Tai Chi

In de afgelopen 45 jaar zijn er meer dan 500 onderzoeken en 120 systematische reviews gepubliceerd over de gezondheidsvoordelen van Tai Chi (1). Systematische reviews van Tai Chi voor specifieke aandoeningen wijzen op uitstekend bewijs voor het voorkomen van vallen bij ouderen, artrose, de ziekte van Parkinson, revalidatie voor chronische obstructieve longziekte en het verbeteren van de cognitieve capaciteit bij oudere volwassenen. Er zijn goede aanwijzingen voor een gunstig effect op depressie, revalidatie bij hart- en herseninfarcten en bij dementie. Er is redelijk bewijs voor het verbeteren van de kwaliteit van leven van kankerpatiënten, fibromyalgie, hypertensie en osteoporose (1). Er zijn positieve effecten te zien op het gebied van vermoeidheid, immuunfunctie en cortisol (2)

Hieronder zal ik verder inzoomen op wat Tai Chi kan doen voor ons immuunsysteem.
Een 16 weekse wetenschappelijk (RCT) studie liet zien dat Tai Chi er voor zorgde dat er een sterkere immuniteit optrad tegen het Varicella Zoster virus zonder vaccin. Wanneer Tai Chi bovendien gecombineerd werd met een vaccin ontstond er een sterkere immuniteit dan bij een vaccin alleen (3). Dit is interessant omdat bekend is dat leeftijd en de veroudering van het immuunsysteem invloed heeft op de werking van vaccins. Zo werken griepvaccinaties over het algemeen bij 70-90% van de jongvolwassenen en nog maar 30-40% bij ouderen (4).

Disfunctie van ons immuunsysteem door chronische stress

Zonder stress en ontsteking zouden we niet kunnen bestaan. Het is nodig voor bescherming en genezing. Maar hoe komt stress ‘onder de huid’ terecht om de immuniteit te beïnvloeden in ernstige zin? Immuuncellen hebben receptoren (signaalontvangers) voor neurotransmitters en hormonen zoals noradrenaline adrenaline en cortisol. Deze signalen mobiliseren immuuncellen voor immuunactiviteit of juist inactiviteit. Bewijs toont aan dat het reactievermogen van immunologische cellen (bijv. Lymfocyten) tijdens stress op signalen van deze neurotransmitters en hormonen veranderen. Immunologische reacties zijn biologisch en energetisch duur, en na verloop van tijd veroorzaakt chronische stress negatieve systemische veranderingen in het vermogen van immuuncellen om adequaat te reageren. Daarnaast versneld chronische stress en ontsteking veroudering van het lichaam en immuunsysteem, wat al vroeg in het leven kan plaatsvinden (5,6).

Sneller verouderen door chronische stress

Veroudering vind plaatst door het verkorten van de telomeren die op de uiteinden zitten van onze chromosomen (DNA). Het is bekend dat cortisol een verlagend effect heeft op de activiteit van telomerase in o.a. T-cellen (immuuncellen) (7). Telomerase beschermd de telomeren tegen verkorting. Indien lang beschermen de telomeren onze chromosomen, vergelijkbaar met de beschermdopjes van onze schoenveters. Wanneer de telomeer te kort wordt kan de cel niet meer delen en gaat ook disfunctioneren. Zo is telomerase activiteit geassocieerd met het kunnen celdelen en een scala aan antivirale functies (7). T-cellen spelen een grote rol bij het bestrijden van virussen, zoals Covid-19. Een hoge mate en chronische hoeveelheid van stress versneld dus veroudering en disfunctie van ons immuunsysteem.

Werking van Tai Chi

De beweging van ons lijf alleen al geeft een langdurige anti-ontstekend effect (3). Dit verlaagt de totale stress-/ontstekingsbelasting op ons lijf. Hier zijn allerlei lichaamsstoffen bij betrokken die in de onderstaande illustratie te zien zijn.

Meditatie werkt o.a. via het verminderen van (psychologische) stress, dat in het lichaam te herleiden is naar de hypothalamus-hypofyse-bijnieren as. Af en toe uit de overlevingstand gaan is essentieel om ons lijf te laten regenereren. Meditatie heeft aangetoonde effecten op celniveau en eerder genoemde verouderingsprocessen via telomerase (4).

Illustratie 1: Beweging is essentieel voor een goede gezondheid via fysiologische processen

Beweging en de effecten
Bron: (8) Exercise is the real polypill

Tai Chi is toegankelijk voor iedereen en wordt aanbevolen door wetenschappers

Er hoeft niets gekocht te worden om Tai Chi te doen en het is bovendien een zeer veilige vorm van lichaamsbeweging. Het is in de kern heel simpel en makkelijk te leren. In het licht van de huidige pandemie adviseren wetenschappers Tai Chi en Qi Qong wegens de gezondheidsbevorderende en immuunversterkende effecten (9).
Youtube staat vol met video’s waar u zou kunnen starten met oefenen. Met plezier presenteer ik mijzelf in onderstaande video voor een 5 minuten durende Qi Qong oefening.

https://www.youtube.com/watch?v=0kYc_0uVhUs&t=3shttps://youtu.be/PqxTPTwc3eI

Bronnen

(1) Huston, P., & McFarlane, B. (2016). Health benefits of tai chi: What is the evidence?. Canadian family physician Medecin de famille canadien, 62(11), 881–890.

(2) Kasapis, C., & Thompson, P. D. (2005). The effects of physical activity on serum C-reactive protein and inflammatory markers: a systematic review. Journal of the American College of Cardiology, 45(10), 1563–1569. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2004.12.077

(3) Irwin, M. R., Olmstead, R., & Oxman, M. N. (2007). Augmenting immune responses to varicella zoster virus in older adults: a randomized, controlled trial of Tai Chi. Journal of the American Geriatrics Society, 55(4), 511–517. https://doi.org/10.1111/j.1532-5415.2007.01109.x

(4) Hannoun, C., Megas, F., & Piercy, J. (2004). Immunogenicity and protective efficacy of influenza vaccination. Virus research, 103(1-2), 133–138. https://doi.org/10.1016/j.virusres.2004.02.025

(4) Epel, E., Daubenmier, J., Moskowitz, J. T., Folkman, S., & Blackburn, E. (2009). Can meditation slow rate of cellular aging? Cognitive stress, mindfulness, and telomeres. Annals of the New York Academy of Sciences, 1172, 34–53. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.2009.04414.x

(5) Gouin, J. P., Hantsoo, L., & Kiecolt-Glaser, J. K. (2008). Immune dysregulation and chronic stress among older adults: a review. Neuroimmunomodulation, 15(4-6), 251–259. https://doi.org/10.1159/000156468

(6) Graham, J. E., Christian, L. M., & Kiecolt-Glaser, J. K. (2006). Stress, age, and immune function: toward a lifespan approach. Journal of behavioral medicine, 29(4), 389–400. https://doi.org/10.1007/s10865-006-9057-4

(7) Choi, J., Fauce, S. R., & Effros, R. B. (2008). Reduced telomerase activity in human T lymphocytes exposed to cortisol. Brain, behavior, and immunity, 22(4), 600–605. https://doi.org/10.1016/j.bbi.2007.12.004

(8) Fiuza-Luces, C., Garatachea, N., Berger, N. A., & Lucia, A. (2013). Exercise is the real polypill. Physiology (Bethesda, Md.), 28(5), 330–358. https://doi.org/10.1152/physiol.00019.2013

(9) Oh, B., Bae, K., Lamoury, G., Eade, T., Boyle, F., Corless, B., Clarke, S., Yeung, A., Rosenthal, D., Schapira, L., & Back, M. (2020). The Effects of Tai Chi and Qigong on Immune Responses: A Systematic Review and Meta-Analysis. Medicines (Basel, Switzerland), 7(7), 39. https://doi.org/10.3390/medicines7070039